پرتودرمانی (رادیوتراپی)
دستگاهی بیرون از بدن از چند جهت پرتو را به ناحیهٔ مشخصی می‌تاباند. هدف آسیب زدن به DNA سلول‌های سرطانی است، با کمترین پرتوی ممکن به بافت‌های سالم اطراف.
پرتودرمانی چطور کار می‌کند؟
پرتو به DNA سلول آسیب می‌زند. سلول سرطانی‌ای که DNA آن بیش از حد آسیب ببیند، دیگر تقسیم نمی‌شود یا می‌میرد و بدن آن را پاک می‌کند. این اتفاق یک‌باره نمی‌افتد. آسیب در طول روزها و هفته‌های درمان جمع می‌شود و سلول‌ها تا هفته‌ها یا ماه‌ها بعد از پایان درمان هم به مردن ادامه می‌دهند.
پرتودرمانی درمانی موضعی است و فقط ناحیه‌ای را که پرتو می‌گیرد درمان می‌کند، نه کل بدن را.
هدف درمان چیست؟
هدف برای همه یکی نیست. پیش از شروع، هدف درمان خودتان را بپرسید.
- از بین بردن بیماری یا جلوگیری از برگشتن آن
- کوچک کردن تومور پیش از جراحی یا شیمی‌درمانی
- از بین بردن سلول‌های باقی‌مانده بعد از جراحی یا شیمی‌درمانی
- کم کردن درد و مشکلاتی مثل تنگی نفس، که گاهی با یک جلسه هم ممکن است
پرتودرمانی گاهی تنها درمان است، ولی بیشتر وقت‌ها کنار جراحی، شیمی‌درمانی یا درمان‌های دارویی دیگر می‌آید.
چرا از چند زاویه؟
دستگاه پرتو را از جهت‌های مختلف به ناحیهٔ هدف می‌تاباند. این زاویه‌ها و شکل پرتو پیش از درمان، روی تصویرهای سی‌تی و با کمک رایانه حساب می‌شوند. در روش‌هایی مثل IMRT پرتوها کوچک‌تر و شدتشان قابل تنظیم است. در IGRT هم در طول درمان تصویر می‌گیرند تا وضعیت بدن و محل هدف کنترل شود. کدام روش برای شما مناسب است، به نوع و محل تومور بستگی دارد.
درمان چطور انجام می‌شود؟
- سی‌تی طراحی: در همان حالتی که قرار است درمان شوید تصویر می‌گیرند. گاهی نقطه‌های کوچکی روی پوست می‌گذارند و برای سر و گردن ماسک می‌سازند.
- طراحی درمان: پزشک ناحیهٔ درمان و دوز را تعیین می‌کند و مسیر پرتوها حساب می‌شود.
- جلسه‌ها: بیشتر بیماران روزی یک بار در روزهای کاری درمان می‌شوند. خود تابش حدود ۱ تا ۵ دقیقه است و کل جلسه معمولاً ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد.
تعداد کل جلسه‌ها به نوع سرطان، هدف درمان و دوز بستگی دارد.
چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟
پرتو روی سلول‌های سالم نزدیک تومور هم اثر می‌گذارد. عوارض بیشتر به ناحیهٔ درمان بستگی دارد. خستگی و تغییر پوست در همهٔ ناحیه‌ها شایع است و مو فقط در همان ناحیه می‌ریزد.
سلول‌های سالم معمولاً چند ماه بعد از پایان درمان بهبود پیدا می‌کنند. بعضی عوارض می‌مانند و بعضی ماه‌ها یا سال‌ها بعد پیدا می‌شوند. فهرست عوارض هر ناحیه در راهنمای بیمار آمده است.
پرتودرمانی داخلی
در براکی‌تراپی منبع پرتو را درون تومور یا نزدیک آن می‌گذارند. در نوع دیگری مادهٔ پرتوزا خوراکی یا تزریقی است و از راه خون به سلول‌ها می‌رسد. این صفحه بیشتر دربارهٔ پرتودرمانی خارجی است و قاعده‌های ایمنی این دو نوع با آن فرق دارد.
پرسش‌های پرتکرار
پرتو را حس می‌کنم؟
نه. پرتو دیده نمی‌شود و صدا، بو یا حسی ندارد. فقط صدای حرکت دستگاه را می‌شنوید.
اگر وسط جلسه حالم بد شد چه کنم؟
به کارشناس بگویید. او شما را از پشت شیشه یا دوربین می‌بیند، صدایتان را می‌شنود و هر لحظه می‌تواند دستگاه را متوقف کند.
می‌شود یک ناحیه را دوباره پرتو داد؟
هر ناحیه از بدن در طول عمر فقط تا مقدار مشخصی پرتو را با ایمنی تحمل می‌کند. اگر بیماری برگردد، تصمیم به نوع سرطان، محل آن و پرتوی قبلی بستگی دارد. برای همین شرح پرتودرمانی‌های قبلی را نگه دارید.
گام اول، بررسی پروندهٔ شما.
برای نوبت به صفحهٔ نوبت بروید یا با پشتیبانی صحبت کنید. جواب پاتولوژی و تصویربرداری‌ها را هم آماده کنید.